Jerzy Petersburski

Tomasz Lerski

(pseudonim: J. WARRENS, za granicą używał imienia George).
Kompozytor, dyrygent, pianista-akompaniator. Urodzony 20 kwietnia 1895 r. w Warszawie jako syn Jakuba i Pauliny z Melodystów. Pochodził z rodziny muzyków – matka i siostra były pianistkami, brat Józef skrzypkiem, drugi brat – Stanisław – pianistą; spokrewniony był ponadto z rodziną Goldów. Muzyki uczył się u matki od czwartego roku życia. Po uzyskaniu matury studiował w Konserwatorium Muzycznym w Warszawie w klasie fortepianu Aleksandra Michałowskiego. Studia ukończył w 1916 r. W okresie studenckim debiutował jako akompaniator w teatrze ,,Miraż”. Pierwsza jego piosenka, „Wielka Tedora” (do słów Juliana Tuwima), została wykonana przez Marię Strońską w kabarecie „Czarny Kot”. W kabarecie tym w latach 1918 – 1919 akompaniował m.in. Julii Mechównie (solistce Opery Warszawskiej), Poli Negri i Konradowi Tomowi. Następnie wyjechał do Wiednia (1920 r.), gdzie studiował grę na fortepianie, kompozycję i dyrygenturę. Zamierzał poświęcić się karierze pianisty-wirtuoza. Kiedy jednak poznał Imre Kalmana, zainteresował się za jego namową komponowaniem muzyki lekkiej. Podczas studiów w Wiedniu napisał walca angielskiego „W Grinzingu przy winie”, który zdobył popularność na tamtejszym rynku muzycznym. Po powrocie do kraju brał udział w wojnie polsko-sowieckiej jako żołnierz l pułku lotniczego. Od 1921 r. był ponownie akompaniatorem w warszawskich teatrach rewiowych.

Około 1925 r. zorganizował z Arturem Goldem (swym ciotecznym bratem) orkiestrę taneczną (sekstet), która szybko zyskała wielką renomę. Z orkiestrą tą w latach 1926 – 1929 dokonywał nagrań płytowych dla „Syreny Record”. Od 1927 r. był związany jako akompaniator z „Perskim Okiem”, współpracował też z teatrem „Morskie Oko”. W 1929 r. skomponował największy swój przebój – „Tango Milonga”, nagrane po raz pierwszy na płytach „Syreny Record” przez Stanisławę Nowicką. W 1930 r. wyjechał ponownie do Wiednia, gdzie pracował jako pianista oraz kompozytor. W tym okresie wydał w Austrii utwory: „Anushka”,”Sonia”, „Immer Jung”, „September Romanze” i „Tańczące klawisze”. Pracował także i występował w Davos, Berlinie, Pradze i w Paryżu (gdzie w późniejszym czasie jego piosenkę „Nie ja, nie ty” z francuskim tytułem „Amour disait follie” śpiewała Edith Piaf). Po powrocie do Polski w 1932 r. nagrał w „Syrenie Record” serię płyt jako akompaniator Aleksandra Wertyńskiego.

Do wybuchu II wojny światowej pracował wyłącznie jako kompozytor piosenek i muzyki filmowej. Otrzymał Złoty Krzyż zasługi za kompozycje z gatunku muzyki lekkiej, które uzyskały popularność za granicą. W 1935 r. skomponował operetkę „Kobieta z ekranu” (znaną też jako „Dziewczę z ekranu” lub „Królowa ekranu”). Inne jego kompozycje z tego gatunku, to np. „Robert i Bertrand”. Tworzył muzykę do filmów, m.in. do „Co mój mąż robi w nocy” (1935 r.), „Szczęśliwej trzynastki” (1938 r.), „Królowej przedmieścia” (1938 T.). Tuż przed wybuchem II wojny światowej pracował wraz z Arturem Goldem nad przeróbką dramatu muzycznego Eugena d’Alberta „Niziny”. We wrześniu 1939 r. znalazł się w Białymstoku i należał tam do zespołu Białostockiego Teatru Miniatur. Z teatrem odbył na przełomie 1939 i 1940 r. tournee po miastach białoruskich. Po likwidacji teatru przedostał się do Lwowa. Dołączył tam do orkiestry Henryka Warsa i Henryka Golda.

Do wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej współpracował z orkiestrami estradowymi L.Dunajewskiego, W.Błantera i L.Utiosowa oraz piosenkarzami – S.Laudanem i K.Szulżenko. Komponował dla nich piosenki, np. bardzo znaną stała się „Błękitna chusteczka” ze słowami M. Makismowa, pt. „Sinyj płatoczek” (nazwisko Petersburskiego było w Rosji znane już w latach trzydziestych, kiedy wielką popularność zdobyła tam „To ostatnia niedziela” wykonywana i nagrywana przez sowieckich piosenkarzy; piosenkę tę wykorzystał w 1996 r. Nikita Michałkow w głośnym filmie „Spaleni słońcem”). W kwietniu 1942 r. orkiestra, do której należał, została przyłączona tzw. Czołówki (teatru) 2 Korpusu. Po ewakuacji 2 Korpusu z Rosji, Petersburski przebywał początkowo w Teheranie, następnie przez Jordanię dotarł do Palestyny. Występował tam jako pianista w teatrze „Ohel” w Tel Awiwie. Odbył później cały szlak bojowy 2 Korpusu, pracując w teatrach wojskowych. Należał w Iraku do reprezentacyjnego tria z Henrykiem Goldem i Fredem Melodystem prowadził audycje radiowe dla żołnierzy w radiu w Kairze (lata 1942 – 1943) Dla teatru wojskowego skomponował muzykę do około 30 programów (w okresie do listopada 1946 r. włącznie). Po demobilizacji wyjechał w 1947 r. do Brazylii. Koncertował tam przez dwa lata w duecie fortepianowym z Alfredem Schützem. Napisana wówczas piosenka „Cafeterio” odniosła duży sukces.

1949 r. mieszkał w Argentynie. Komponował piosenki, aranżował i nagrywał dla wytwórni płytowych. Pisał wspólnie ze słynnym kompozytorem tang – Astorem Piazzollą. Współpracował z rozgłośnią radiową El Mondo w Buenos Aires jej sygnałem wywoławczym stał się ośmiotaktowy motyw popularnej piosenki brazylijskiej jego autorstwa „Wszystkie drogi prowadzą do Buenos Aires” (słów Mario Batistellego). Prowadził wspólnie z Kazimierzem Krokowskim teatr „El Nacional” i wystawiał musicale. np. „Blue Sky Milonga”. Jego piosenki napisane przed II wojną światową cieszyły się w Argentynie dużą popularnością (np. „To ostatnia niedziela”). Po śmierci żony – Marii z Minkowskich – w czasie trzęsienia ziemi w 1967 r., przeniósł się do Wenezueli. Dla uczczenia jej pamięci skomponował utwór „Płaczące pianino”. W 1968 r. wrócił do Polski. Ponownie zaczął komponować, pisał piosenki m.in. dla Sylwii Klejdysz i Adama Zwierza; w 1977 r. przygotował płytę długogrającą pt. „Jerzy Petersburski – niezapomniane przeboje”, wydaną przez „Muzę”. Zmarł w Warszawie 7-go października 1979 r.

„Tango Milonga”, skomponowane wiosną 1929 To dla teatru „Morskie Oko” zostało wydane przez wiedeńską firmę „Viener Boheme Verlag”. Nowy tekst napisał Lohner-Będą, a piosenka otrzymała tytuł „Oh, Donna Clara”. Zyskała duży sukces za granicą. Nagrały ją orkiestry Anunzia Mantovani’ego, New Vaudeville Band, Joe Lassa, Stanley’a Blacka; śpiewał ją Al Jolson w rewii „Wunderbar” na Broadway’u; znalazła się także w finale programu w „Cassino de Paris”, wykonywana przez Henri’ego Varny. W 1954 r. utwór otrzymał I nagrodę na konkursie muzycznym w Amsterdamie. Zaś w 1999 r. uzyskał w Polsce tytuł „Przeboju XX wieku”.

Za zgodą Tomasza Lerskiego „Syrena Record – pierwsza polska wytwórnia fonograficzna.”

Leave a comment

*